Vorige week hebben we mogen stemmen voor de nieuwe gemeenteraad. Je zou verwachten dat in 2010, een tijd waarin het mogelijk is op je mobiele telefoon: te zien welke muziek je hoort, je filmpjes van over de hele wereld kunt afspelen en geld naar elkaar kunt overmaken, ook stemmen is aangepast aan de huidige tijd. Maar sinds de eerste tweede kamer verkiezingen in 1888 is er niet veel veranderd.
Stemcomputer
In 2007 is de stemcomputer in Nederland afgeschaft. De reden daarvoor is dat de stemcomputer is af te luisteren. Hij zend per stem een ander geluid uit wat met speciale apparatuur is op te vangen. Hiermee is te achterhalen wat er gestemd is. Hoe de stemcomputer werkte is geheim. Dit is ook een van de grootste bezwaren tegen de stemcomputer. Mensen die hem hebben opengemaakt zeggen dat hij qua soft- en hardware vergelijkbaar is met een Atari uit de jaren 80.
Een ander veel gehoord argument tegen de stemcomputer is dat wanneer de stemmen worden gemanipuleerd, dit bij een hertelling niet aan het licht komt. Als voorbeeld wordt hierbij een verhaal aangehaald van een kandidaat in de gemeente Landerd. Deze meneer was ook stembureau lid en zou de stemcomputer hebben gemanipuleerd en vervolgens 180 stemmen op zichzelf hebben uitgebracht.
Wat ging er deze verkiezingen mis?
- Ongeveer 0.4% van de stemmen is ongeldig verklaard;
- Een stembureau in Rotterdam is een onbekend aantal minuten onbemand geweest, kiezers moesten zelf een stembiljet pakken;
- In sommige stembureaus hing een vlag van een politieke partij;
- In sommige stembureaus waren leden of aanhangers van een partij aanwezig om kiezers over te halen;
- Tientallen keren is geconstateerd dat er meerdere mensen in een stemhokje waren;
- 2500 mensen kregen twee of drie stembiljetten thuis gestuurd;
- In Hillegersberg-Schiebriek werden 105 stemmen verkeerd geteld;
- En in meerdere plaatsen zijn stemmen herteld, omdat er eerder fouten waren gemaakt bij het tellen of het invoeren van de tellingen.
Stemmen in de toekomst
In november 2007 heeft een adviescommissie die over het kiesproces gaat een aanbeveling gedaan voor een hybride oplossing. Hierbij stemt de kiezer op een computer die vervolgens een bonnetje afdrukt. Dit bonnetje wordt vervolgens door de kiezer in de stembus gegooid.
Stemmen via internet
Het naar een stembureau moeten in je eigen gemeente is in de tijd dat je online belastingaangifte doet en online bankiert wat achterhaald. Stemmen via internet ligt voor de hand. Hiervoor zijn een aantal bezwaren:
- Niet bekend wie er echt achter de computer zit (authenticatie probleem)
- Mogelijkheid dat de kiezer niet vrijwillig stemt (stemvrijheid in het geding)
- Thuis-PC’s niet veilig genoeg
Conclusie
Stemmen met potlood is verre van ideaal, vooral het tellen is erg arbeidsintensief en fout gevoelig. Maar het merendeel van wat er fout ging is met een stemcomputer niet opgelost. Het probleem lijkt eerder bij het personeel van het stembureau te liggen. In Nederland zijn er ongeveer 10.000 stembureaus, hierdoor zijn tweemaal per vier jaar heel veel mensen nodig om deze te bemannen.
De argumenten tegen online stemmen vind ik persoonlijk niet heel sterk. Het authenticatie probleem is redelijk op te lossen met behulp van DigiD, bij online bankieren gaat dit ook goed. Dat de stemvrijheid meer in gevaar komt dan bij het fysiek naar een stembureau moeten kan niet worden ontkend. De vraag hierbij is, maakt dit daadwerkelijk een significant verschil in de uitslag? Kan dit niet worden vergeleken met het aantal stemmen dat nu verkeerd wordt geteld? Het is mogelijk om de uitslagen eventueel te benchmarken, hiermee zouden eventuele onregelmatigheden kunnen worden opgespoord en nader onderzocht. Als laatste argument tegen online stemmen wordt aangevoerd dat thuis computers niet veilig genoeg zouden zijn. Helemaal waterdicht zal het inderdaad nooit zijn, maar ook hier kan de bank als voorbeeld worden genomen. Waarschijnlijk is het lucratiever om het internet bankieren op een thuis PC te manipuleren dan de verkiezingen proberen te beïnvloeden. En wanneer dit op grote schaal gebeurd zal het waarschijnlijk wel op een of andere manier aan het licht komen, door antivirus makers of door extreme resultaten.
4 reacties
Emile Bons 15 maart 2010 om 21:22
Ik snap de hybride-oplossing niet; is het dan niet juist het geval dat het te zien is waar een kiezer op heeft gestemd en is het dan niet nog steeds het geval dat er gebruik gemaakt wordt van de achterhaalde soft- en hardware?
Waar het volgens mij in de essentie bij vele overheidsprojecten op fout loopt (het stemmen, de OV-chipkaart; om maar eens twee voorbeelden te noemen) is het niet toe willen pas van het ‘Kerckhoffs’ principe’. Volgens het (van oorsprong Nederlandse) principe moet de veiligheid van een systeem alleen afhangen van de sleutel en niet van de werking van het systeem. Wat we bij deze projecten zien is een houding als “niemand weet hoe het werkt, dus dan is het veilig…”.
Niek Janse 16 maart 2010 om 10:26
Wat ik me in eerste instantie afvraag, is waarom maakt de oude stemcomputer een geluid? Is dit om de toegankelijkheid van het geheel te verbeteren voor de mindervalide onder ons? Of bestaat het systeem inderdaad aan de binnenkant uit een oude atari 64 met bijbehorende geluiden?
Ik heb het gevoel dat het hele stem computer een probleem is als zo vele bij de overheid: eentje die niet hoeft te bestaan. Bij het mislukken van dit soort projecten ontstaat bij mij altijd de vraag: wie heeft nou wie een enorme berg geld gegund zodat er een paar zakken gevuld konden worden?
Een kant en klare oplossing is natuurlijk niet direct te geven. In het achterhoofd speelt wel het princiep dat Emile beschreef mee, het systeem moet voor veiligheid vertrouwen op de sleutel en niet op de moeilijke werking van het systeem.
Een tak van de automatisering die daar al veel ervaring mee heeft is de industriële automatisering. Daar worden geavanceerde closed box systemen ontwikkeld met een hoger veiligheidsniveau dan benodigd voor de stemcomputers. Bijkomend voordeel, ze werken altijd!
Maarten van Strien 16 maart 2010 om 13:22
Om even een lekker ongezouten mening te geven: ik vind het ontzettend triest dat we anno 2010 nog steeds met een potloodje moeten stemmen! Zoals Bas terecht aangeeft hebben we de technische mogelijkheden om ons hele leven digitaal te laten verlopen en biedt het elektronisch stemmen zeer plausibele voordelen t.o.v. het de efficiëntie van het tellen. Dus welke argumenten er dan ook opgehangen worden waarom dit stemmen onveilig zou zijn, je gaat mij niet vertellen dat er geen veilig alternatief te bouwen is. Gooi er wat mij betreft een bak met geld tegen aan, maar hou op met het belachelijk maken van dit modern democratisch stelsel! En schiet op met dat online stemmen, dat gaat de opkomst zeker verhogen..
Martin Schapendonk 16 maart 2010 om 14:05
Laten we lekker met het potlood blijven stemmen. Het gaat vooral om controleerbaarheid. Met papier en potlood is het proces maximaal controleerbaar en begrijpelijk voor iedereen in onze democratie.
Stemmen met een computer maakt het stemproces voor het overgrote deel van de bevolking oncontroleerbaar. Hoe weet ik nu dat mijn stem correct meegeteld wordt in “het bonnetje” dat aan het einde van de dag uitgeprint wordt?
Als oplossing wordt al snel “open source” geroepen, maar zelfs de experts zullen op de stemdag zelf niet met zekerheid vast kunnen stellen dat de stemcomputer inderdaad de “gecertificeerde” versie van de software draait. Dit nog los van het feit dat het aantal mensen dat die software begrijpt erg klein is (in ieder geval veeeeeel kleiner dan het aantal mensen dat stapeltjes stembiljetten sorteren+tellen begrijpt).
Je mag aannemen dat verkeerd tellen overall gezien de uitslag niet beïnvloed, omdat verkeerd geteld zowel ten voordele als ten nadele van een partij kan zijn.
Echter, gemanipuleerde software zal altijd in het voordeel van bepaalde partijen tellen. Als je bv. één procent van alle stemmen verschuift, dan kan dat wel degelijk invloed hebben op de einduitslag. Bovendien is dat dan nauwelijks te achterhalen, laat staan te corrigeren.
Een systeem met “bonnetjes printen” zou acceptabel kunnen zijn, mits de definitieve uitslag vastgesteld wordt door handmatige telling van de bonnetjes. De uitslag van de computer kun je dan leuk gebruiken om een uur na de sluiting van de stembureaus al de voorlopige uitslag vast te stellen.
Jouw reactie